Badanie cytologiczne

Rola cytodiagnostyki w rozpoznawaniu i monitorowaniu chorób szyjki macicy jest w chwili obecnej bezsporna i bezdyskusyjna. Dotyczy to zwłaszcza rozpoznawania raka na podstawie oceny mikroskopowej złuszczonych, luźno leżących w pochwie lub pobranych z tarczy części pochwowej szyjki macicy komórek nabłonkowych.

Oparta na badaniach cytologicznych metoda diagnostyczna, zajmująca dzisiaj jedno z pierwszoplanowych miejsc w onkologii ginekologicznej, zaproponowana została po raz pierwszy w 1928 roku przez Papanicolau. Jako pierwszy opisał on komórki raka w rozmazach pobranych z treści pochwowej chorych kobiet. W 1943 r. i 1954 Papanicolau podał klasyfikację uzyskiwanych z rozmazów cytologicznych obrazów.

HISTOLOGIA BLONY ŚLUZOWEJ SZYJKI MACICY I POCHWY

HISTOLOGIA BLONY ŚLUZOWEJ SZYJKI MACICY I POCHWY

HISTOLOGIA BLONY ŚLUZOWEJ SZYJKI MACICY I POCHWY



Nabłonek wielowarstwowy płaski pokrywa błonę śluzową pochwy i tzw. Pochwową część szyjki macicy, aż do ujścia zewnętrznego szyjki macicy, czyli do granicy w której nabłonek wielowarstwowy płaski pochwy styka się z jednowarstwowym nabłonkiem cylindrycznym szyjki macicy. Rycina (od strony strzałki) wskazuje nabłonek cylindryczny szyjki, przechodzący w nabłonek wielowarstwowy płaski.

Granica tych nabłonków (tzw. Transformation Zone) może ulec zmianom, zależnym od wielu czynników. W warunkach fizjologicznych zmiana granicy zależy od sytuacji hormonalnej i mówi się wówczas o tzw. fizjologicznym przesuwaniu się granicy ujścia wewnętrznego i zewnętrznego.

U zdrowej, dojrzałej kobiety nabłonek wielowarstwowy płaski składa się z kilku warstw:

U zdrowej, dojrzałej kobiety nabłonek wielowarstwowy płaski

U zdrowej, dojrzałej kobiety nabłonek wielowarstwowy płaski

* warstwa podstawowa – składa się z komórek walcowatych, ściśle obok siebie ułożonych. Jądra tych komórek są owalne, położone bliżej podstawy komórki lub pośrodku ciała komórkowego. Ten rodzaj komórek nosi nazwę warstwy komórek walcowatych lub podstawowych wewnętrznych. Są to tzw. komórki stanowiące warstwę macierzystą, z których w miarę procesu dojrzewania wywodzą się komórki warstw wyższych. Komórki leżące najbliżej opisanych tworzą warstwę podstawową zewnętrzną lub przypodstawną. Są one kształtu owalnego, okrągłego lub wielobocznego. Jądra komórkowe mają charakter pęcherzykowy, są dość duże o �delikatnej� chromatynie. Warstwa ta składa się z kilku rzędów komórkowych.

* warstwa pośrednia – komórki tej warstwy leżą ułożone w kilka rzędów. Można wyróżnić leżące bliżej warstwy podstawowej komórki wieloboczne, łączące się ze sobą mostkami cytoplazmatycznymi. Jądra tych komórek są pęcherzykowate lecz mniejsze niż w warstwach podstawowych. Bliżej powierzchni nabłonka komórki warstw pośrednich stają się bardziej wydłużone, czasem zbliżone do wrzecionowatych. Cytoplazma komórkowa barwi się ciemniej na obwodzie, jądro jest wydłużone i leży w długiej osi komórki.

* warstwa komórek powierzchniowych – duże, wieloboczne, spłaszczone komórki. Cechuje je małe, ciemne ułożone pośrodku ciała komórkowego jądro. Komórki te są nazywane przez Dierksa warstwą czynnościową, gdyż najenergiczniej reagują swym obrazem morfologicznym na zachowanie się gry hormonalnej ustroju.

W okresie dojrzałości płciowej kobiety, wszystkie warstwy nabłonka wielowarstwowego płaskiego są dobrze rozwinięte. Tkanka łączna stanowiąca źródło odżywiania warstwy nabłonkowej cechuje się utkaniem bogatym we włókna kolagenowe i sprężyste, oraz obecnością licznych naczyń krwionośnych i komórek łącznotkankowych. Granica między obiema strukturami jest wyraźna. Poza tymi cechami morfologicznymi, zarówno nabłonek jak i tkanka łączna charakteryzują się: zawartością glikogenu, nukleoproteidów i szeregu enzymów. Obecność i ich skład zmieniają się w zależności od wspomnianej gry hormonalnej.
Morfologia komórek obserwowanych w rozmazach cytologicznych w warunkach fizjologicznych ustroju

1. wielkość komórek i ich kształt jest zmienny w zależności od warstwy z której pochodzą złuszczone komórki. W warstwie powierzchniowej cechuje je zazwyczaj kształt wieloboczny i duża średnica ciała komórkowego.
2. jądro komórkowe zazwyczaj jest pojedyncze i położone przeważnie pośrodku ciała komórkowego. Kształt w komórkach powierzchniowych jest kulisty i owalny w komórkach warstw głębszych. Granice jądra są lepiej (ostrzej) widoczna w komórkach warstw głębszych, aniżeli w powierzchniowych. Chromatyna jądrowa w komórkach warstw powierzchniowych jest homogenna i dlatego też barwi się bardziej jednorodnie niż w komórkach warstw głębokich. W tych ostatnich chromatyna wielokrotnie występuje w postaci równomiernie rozłożonych grubych ziaren. W preparacie cytologicznym można także zaobserwować pojedyncze grube ziarna tzw. chromocentra barwiące jednak bardziej intensywnie. Ani jąderka, ani zmiany wodniczkowe nie są obserwowane w warunkach fizjologicznych.
3. cytoplazma komórkowa komórek warstw powierzchownych jest bardziej obfita niż w warstwach głębszych. W tych ostatnich sprawia wrażenie grubszej niż w komórkach leżących bliżej powierzchni. W komórkach powierzchniowych niejednokrotnie cytoplazma jest �pomarszczona�, zwłaszcza w drugiej połowie cyklu miesięcznego i w okresie miesiączki. Cytoplazma komórek warstw głębszych barwi się niebieskawo czy niebiesko-zielono. W warstwach powierzchniowych w zależności od stanu czynnościowego, obserwuje się różne barwy: pomarańczowe i niebieskie cytoplazmy.
4. indeksy komórkowe, zwane również wskaźnikami komórkowymi �informyują� o reaktywności nabłonka pochwy na sytuację hormonalną ustroju.

Najczęściej mówi się o wskaźnikach:

* kariopyknotycznym (KI),
* eozynofilii (EI),
* dojrzewania (MI),
* złuszczania (FI),
* stłaczania (CL).

Do prawidłowego obliczenia wskaźników w oparciu o liczbę 200 komórek powierzchniowych. Nie wdając się w szczegóły można powiedzieć, że wskaźniki można wyrazić w % bądź też pisać wg następującego wzoru: Komórki przypodstawowe (pośrednie ) powierzchniowe, np. 70/30/0 świadczy, że w badanym rozmazie na 100 badanych komórek 70 należało do warstwy głębokiej (przypodstawnej), 30 do pośredniej, a z warstwy powierzchniowej komórek nie zaobserwowano. Zwiększające się działanie estrogenów powoduje wzrost nabłonka, jego różnicowania (dojrzewanie) i wówczas indeks dojrzewania zmienia się np. 0/25/75. Przy nadmiarze estrogenów może wynosić 0/0/100. Indeks dojrzewania – MI -Maturation Index (Frost) jest wyrazem reaktywności nabłonka pochwy na estrogenną czynność jajnika. Oblicza się go co najmniej w 200 komórkach (Meissel), w 100 (Frost) z wszystkich trzech warstw, przeglądając ok. 6 pól widzenia. Drugi dość istotny indeks, to tzw. indeks kariopyknozy -KI -Karyopycnotic Index, który wyraża stosunek stosunek komórek powierzchniowych dojrzałych o pyknotycznym jądrze (średnica którego nie przekracza 6 mikronów) do komórek o jądrach pęcherzykowatych należących wielokrotnie do warstwy pośredniej. Wyraża się indeks w % np. wynosi on 76-80% szczycie fazy proliferacyjnej. Indeks eozynofilii -EI -Eosinophylic Index oznacza stosunek komórek o cytoplazmie eozynofilnej do komórek o cytoplazmie cyanofilnej. Indeks zwijania -FI -Folded Cell Index oznacza z kolei stosunek komórek powierzchniowych zwiniętych do tych, które pozostają rozprostowane. Zwykle wyraża się go znakiem: (+++) – bardzo dużo zwiniętym, (+) – mało komórek zwiniętych. Ostatni z cytowanych indeksów to indeks stłaczania lub grupowania komórek – CI – Crowdwd Cell Index, oznacza stosunek komórek dojrzałych występujących w grupach i komórek izolowanych. Jest on dość znamienny dla II fazy cyklu czyli dla działania progesteronu. W przebiegu ciąży mówi się niejednokrotnie o indeksie komórek łódkowatych Navicular Cell Index w połączeniu ze zjawiskiem cytolizy.
5. rozmazy cytologiczne, a sytuacja hormonalna ustroju. W warunkach fizjologicznych komórki nabłonka pochwy wykazują szereg zmian cyklicznych związanych z sytuacją hormonalną ustroju żeńskiego. Zmiany takie można więc spostrzegać zarówno w różnych okresach życia kobiety jak i w okresie dojrzałości płciowej. Można je odczytywać na różnej drodze. Jedna z nich to ocena poziomu hormonów w surowicy kobiet, ocena białek recepturowych dla poszczególnych hormonów w komórkach badanych tkanek, druga ocena zachowanie się we krwi hormonów przysadkowych czy hormonów wydzielanych przez jajnik. Trzecia droga to śledzenie zmian morfologicznych w jajniku (trudne do oceny u człowieka ). Czwarta polega na obserwacji przemian błony śluzowej endometrium. Piąta wreszcie, najbardziej dostępna do codziennej obserwacji, to ocena zmian zachodzących w komórkach wyścielających błonę śluzową pochwy.

rozmazy cytologiczne, a sytuacja hormonalna ustroju

rozmazy cytologiczne, a sytuacja hormonalna ustroju

Pobierając rozmazy cytologiczne treści pochwowej 4-5 razy w ciągu miesiąca (np. w 5-6 dzień cyklu; 10-11 dzień cyklu; 13-15 dzień cyklu; 22-23 dzień cyklu (możemy uzyskać obraz reaktywności nabłonka pochwy na znajdujące się w organizmie hormony płciowe. Badanie takie możliwe jest do prawidłowego przeprowadzenia u kobiet z prawidłowym (fizjologicznym) obrazem flory bakteryjnej pochwy bez jakichkolwiek zapaleń. Przestrzegając tego warunku w okresie 5-tego, 6-tego dnia cyklu można w rozmazie cytologicznym spostrzegać nieliczne komórki z warstw powierzchniowych. Dość liczne komórki z warstw pośrednich o pofałdowanej cytoplazmie, barwiących się cyanofilnie (niebieskie, niebiesko-zielone). Jądra tych komórek są małe, ale noszą charakter pęcherzykowatych (barwią się jasne i jednorodne ).Obok komórek nabłonkowych występują nieliczne leukocyty, mogą być widoczne histiocyty z niewielką domieszką śluzu układającego się dość różnorodnie. Z reguły układ ten przypomina jednorodne „błony”.

Około 10-11 dnia cyklu obraz cytologiczny zmienia się. Narasta liczba komórek powierzchniowych o małych zbitych jądrach i eozynochłonnej, cienkiej, przejrzystej cytoplazmie. Obok tych komórek można spostrzegać pojedyncze leukocyty i dość liczne pałeczki Doderleina. Po dokonanym jajeczkowaniu (owulacji) komórki powierzchniowe zaczynają się marszczyć na swojej powierzchni na skutek zmiany napięcia powierzchniowego. Obok tych komórek widać też dość liczne leukocyty i zmiany śluzu, który zaczyna sprawiać wrażenie układu przypominającego grudki różnej wielkości.

W dalszym przebiegu cyklu miesięcznego „ok. 15 dnia” obserwuje się wyraźne grupowanie się komórek pofałdowanych na kształt liścia. Są to główne komórki warstw pośrednich, których cytoplazma niejednokrotnie wykazuje obecność różnej wielkości wakuoli. Towarzyszy temu zwiększona liczba leukocytów i drobne skupienia ziarnistego, źle barwiącego się śluzu.

Tuż przed następną miesiączką ( 22-23 dzień cyklu ) cały obraz cytologiczny sprawia wrażenie brudnego. Obecnie są liczne leukocyty, pojedyncze histiocyty i erytrocyty.

Komórki warstw pośrednich są pozlepiane ze sobą, bądź występują pojedynczo i wykazują postrzępione i nierówne brzegi. Duża ilość śluzu układa się w grudki i drobno ziarniste pasma.

Poza oceną cyklu miesięcznego można też odczytać z obrazu cytologicznego z jakiego okresu życia kobiety pobrany rozmaz pochodzi. I tak u noworodków płci żeńskiej obraz cytologiczny, podobnie jak i histologiczny przypomina obraz oglądany w I okresie fazy cyklu miesięcznego. Po ustąpieniu tzw. „zalewu estrogenami matczynymi” obraz cytologiczny zmienia się i nosi charakter tzw. „spokoju” płciowego, na który to obraz składa się obecność komórek warstw głębszych nabłonka pochwy, podobnie jak ma to miejsce u kobiet starszych po zakończonym okresie menopauzy.

hastagi na stronie:

#erytrocyty w cytologii #leukocyty w pochwie #badanie cytologiczne film #leukocyty w cytologii #erytrocyty cytologia #leukocyty w badaniu cytologicznym #cytoliza bakteryjna #liczne leukocyty w cytologii #cytologia leukocyty #liczne erytrocyty w cytologii

Related posts

Top